Sołtys nie otrzymuje pensji ani wynagrodzenia etatowego. Pełni funkcję społeczną, a rada gminy może przyznać mu dietę, czyli rekompensatę za poświęcony czas i ponoszone koszty. Jej wysokość nie jest stała w całej Polsce – określa ją uchwała właściwej rady gminy.
Czym jest dieta sołtysa?
Zgodnie z Ustawą o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 r. sołtys jest organem wykonawczym sołectwa, a nie pracownikiem urzędu gminy. Nie łączy go z gminą umowa o pracę, dlatego nie otrzymuje pensji, płatnego urlopu ani typowych świadczeń pracowniczych.
Dieta ma rekompensować czas poświęcony na wykonywanie obowiązków oraz koszty związane z pełnieniem funkcji, na przykład dojazdy na narady, zebrania czy sesje rady gminy. Rada gminy może także ustalić zasady zwrotu kosztów podróży służbowych.
Przepisy nie określają jednej ogólnopolskiej stawki. W praktyce dieta może wynosić od kilkuset do ponad tysiąca złotych miesięcznie, a w niektórych gminach przyjmuje formę wypłaty kwartalnej albo świadczenia za udział w konkretnych posiedzeniach. Kwota ustalona jako dieta i zwrot kosztów korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego do 3000 zł miesięcznie. Nie oznacza to jednak, że każda wypłata związana z pełnieniem funkcji automatycznie korzysta z tego samego zwolnienia.
Od czego zależy wysokość diety?
O zasadach wypłaty decyduje rada gminy w uchwale. Może ustalić jedną stawkę dla wszystkich sołtysów albo uzależnić ją od wielkości sołectwa, liczby mieszkańców, zakresu obowiązków i udziału w naradach. W uchwale może znaleźć się także pomniejszenie diety za nieobecność na wymaganych spotkaniach.
Nie istnieje więc jedna odpowiedź na pytanie, ile zarabia sołtys. Dwie sąsiednie gminy mogą przyjąć zupełnie różne rozwiązania, a wysokość świadczenia może zależeć także od możliwości finansowych samorządu. Najczęściej spotykane modele przedstawia tabela:
| System | Opis | Zależność |
|---|---|---|
| Ryczałt miesięczny lub kwartalny | Sołtys otrzymuje stałą kwotę w ustalonych odstępach czasu. | Decyduje uchwała rady gminy, czasem także liczba mieszkańców. |
| Stawka zależna od mieszkańców | Wysokość diety rośnie wraz z wielkością sołectwa. | Podstawą jest liczba mieszkańców albo przedział liczbowy określony w uchwale. |
| System zadaniowy lub za sesję | Świadczenie zależy od udziału w sesjach, naradach albo wykonania określonych czynności. | Kwota może być pomniejszana za nieobecność lub zwiększana za dodatkowe zadania. |
Właściwe zasady trzeba sprawdzić w uchwale rady gminy dotyczącej diet sołtysów. To lokalny akt prawny rozstrzyga, czy świadczenie jest stałe, jak często jest wypłacane i czy przysługuje zwrot dodatkowych wydatków.
Czy sołtys może otrzymać prowizję za inkaso?
Tak, ale nie jest to automatyczne uprawnienie związane z samą funkcją sołtysa. Rada gminy musi podjąć uchwałę, w której wyznaczy inkasentów i określi wysokość wynagrodzenia za pobór podatków. Sołtys może wtedy pobierać między innymi podatek rolny, leśny lub od nieruchomości.
Prowizja jest naliczana od zebranych kwot. W praktyce spotyka się stawki rzędu kilku procent, na przykład 2–6%, ale konkretna wysokość zależy wyłącznie od lokalnych przepisów. Rada może także wyznaczyć innych inkasentów albo w ogóle nie wprowadzać poboru podatków w tej formie.
Dodatek emerytalny dla byłych sołtysów
Dieta jest świadczeniem wypłacanym w czasie pełnienia funkcji. Byli sołtysi mogą natomiast ubiegać się o odrębne świadczenie pieniężne wypłacane przez KRUS. Od 1 marca 2026 r. jego wysokość wynosi 373,67 zł miesięcznie. Kwota podlega corocznej waloryzacji.
Świadczenie przysługuje osobie, która spełnia wszystkie podstawowe warunki:
- Wiek emerytalny – co najmniej 60 lat w przypadku kobiety albo 65 lat w przypadku mężczyzny.
- Staż pełnienia funkcji – minimum dwie kadencje, łącznie nie krócej niż 7 lat.
- Brak skazania – osoba nie mogła być prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe związane z pełnieniem funkcji sołtysa.
- Udokumentowanie okresu służby – do wniosku trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające pełnienie funkcji, zgodnie z wymaganiami właściwego organu.
Okresy pełnienia funkcji nie muszą następować bez przerwy. Dodatek emerytalny nie zastępuje bieżącej diety, ponieważ jest odrębnym świadczeniem przyznawanym po spełnieniu ustawowych warunków.
Ostateczna odpowiedź na pytanie, ile zarabia sołtys, zawsze wymaga sprawdzenia uchwały konkretnej gminy. Podstawą jest dieta, a jej wysokość zależy od lokalnych zasad. Dodatkowym dochodem może być prowizja za inkaso, natomiast świadczenie z KRUS dotyczy byłych sołtysów spełniających wymogi wieku i stażu.
Informacje o wysokości świadczenia emerytalnego mają charakter czasowy i mogą zmieniać się wskutek corocznej waloryzacji.
